Het coalitieakkoord ligt op tafel, maar een nieuw kabinet is er nog niet. In deze tussenfase met onderhandelingen speelt de formatie zich niet alleen af in woorden, maar ook in beelden. ANP-fotograaf Jeroen Jumelet is er bijna dagelijks bij. Hij legt momenten vast die vaak aan de aandacht ontsnappen en licht in dit artikel een aantal sprekende fotomomenten toe, en hoe hij daarbij te werk gaat.
‘Vorig jaar was ik al veel in Den Haag, en nu ben ik er zo’n twee of drie keer per week’, zegt Jumelet. De formatie dwingt fotografen tot aanwezigheid. Niet omdat er de hele dag nieuws is, maar omdat het elk moment kan omslaan. ‘Het ANP wil eigenlijk altijd iemand in de formatiezone hebben. Dat is boven bij de Tweede Kamer, waar onderhandelaars af en toe naar buiten komen. Soms zit je daar wel de hele dag of avond en gebeurt er helemaal niks’, vertelt hij. ‘Toch kan er ineens iets gebeuren, en dan moet je er staan.’
Chaos uit het niets
Soms slaat die stilte abrupt om. Een moment dat Jumelet is bijgebleven, had weinig met de formatie zelf te maken, maar alles met de politieke dynamiek in Den Haag. Tijdens een vragenuur dat volgens hem in eerste instantie saai leek, ontstond plots commotie rond PVV’er Gidi Markuszower. Op dat moment lag hij onder vuur vanwege vragen over zijn rol en positie binnen de partij en zijn werkzaamheden. Het nieuws kwam onverwacht en zorgde direct voor onrust in het gebouw.
‘Je komt binnen en merkt meteen dat er iets gaande is’, vertelt hij. ‘Dan schakel je meteen naar de hoogste versnelling.’ Hij ging naar boven waar Geert Wilders journalisten al te woord stond. Even later liep Markuszower zelf de gang in, vrijwel direct omsingeld door verslaggevers. ‘Op zulke momenten moet je je plek zien te vinden’, zegt Jumelet. ‘Maar het blijft collegiaal; niemand werkt je bewust tegen.’
Wachten als onderdeel van het vak
De formatiezone is een wereld op zichzelf. ‘Daar zit per grote redactie meestal maar één journalist: de die-hards’, zegt Jumelet. ‘Je maakt er eindeloos dezelfde beelden: politici voor een blauw scherm en de bekende roltrapfoto’s. Visueel is het vaak niet heel spannend.’
Dat voortdurende wachten doet ook iets met de creativiteit. ‘Na weken merk je dat ideeën een beetje opraken’, vertelt hij. Juist uit die verveling ontstaan soms onverwachte beelden. Zo fotografeerde Jumelet op een avond de volledig lege formatiezone. ‘Volgens mij was dat nog nooit zo gedaan. Het was vooral een manier om toch iets te maken; een teken van leven eigenlijk.’ Deze foto is vervolgens nog gepubliceerd in een fotorubriek van de Volkskrant.
Tegen die achtergrond van wachten en herhaling sprong 27 januari eruit. Die dinsdagavond kwamen D66, VVD en CDA samen naar buiten met de boodschap dat ze een akkoord hadden bereikt. ‘Dan voel je: dit is een kantelpunt. Nu gaat het echt richting het einde.’ Voor Jumelet was het een zeldzaam moment waarop de formatie ook beeldend samenkwam. ‘Je hebt ze eindelijk een keer met z’n drieën. Dat maakt zo’n avond meteen bijzonder.’
Een onverwacht verbond in beeld
Ook het Kamerdebat over het coalitieakkoord op 3 februari leverde een opvallend beeld op. Het debat draaide onder meer om de verhoging van de AOW-leeftijd. Geert Wilders probeerde via een motie dat onderdeel uit het akkoord te schrappen, maar die haalde de meerderheid net niet.
Wat Jumelet vooral opviel, was het overleg vooraf. ‘Wilders en Jesse Klaver stonden samen in de wandelgangen om die motie voor te bereiden. Dat zie je niet vaak.’ Volgens Jumelet was het moment juist sterk omdat het niet gespeeld was. ‘Ze waren niet bezig met hoe ze overkwamen en wilden gewoon even snel iets bespreken. Daarnaast zie je Wilders normaal gesproken ook bijna nooit in de wandelgangen. Dit was echt een uitzondering.’
Wanneer hij precies weer in Den Haag is, weet Jumelet meestal pas op het laatste moment. ‘Dat hoor je vaak pas een dag van tevoren of op de dag zelf.’ En misschien past dat wel bij deze fase van de formatie: veel wachten, weinig zekerheid en af en toe een beeld dat ineens alles samenvat.
